Avans HogeschoolSecure by DesignMinor · Avans
Kaartset · Fundament W1·blok 8

Dilemmakaarten

Twaalf situaties waarin geen antwoord helemaal goed voelt. Na de security bingo gaan groepjes van drie of vier uiteen met één kaart per ronde: kiezen, onderbouwen, en dan de vraag die ertoe doet — wat had het ontwerp anders kunnen doen zodat dit dilemma nooit was ontstaan? De uitwerkingen gaan digitaal in Brightspace en komen in week 4 terug bij de reflectie.

12 kaarten95 × 135 mm4 per A4groepjes van 3–4
← terug naar Fundament

Opent het printvenster — kies daar "Opslaan als PDF". Laat de marges op "standaard" staan en zet achtergrondafbeeldingen aan.

Zo gebruik je de set

  1. Direct na de bingo. Groepjes van 3–4, gemengd tech/non-tech. Elk groepje krijgt drie kaarten — niet twaalf: diepgang boven dekking.
  2. Per kaart 8 minuten. Eerst één ronde waarin iedereen zonder onderbreking zegt wat hij zou doen; dan pas het gesprek. Zo kaapt de snelste prater de kaart niet.
  3. Harde regel: het groepje moet kiezen. "Het hangt ervan af" mag alleen als het groepje er de voorwaarde bij benoemt waaronder het kantelt.
  4. Vraag 4 op de kaart is het lesdoel: wat had het ontwerp of de organisatie anders kunnen doen? Daar wordt een persoonlijk dilemma een ontwerpvraag — dat is de brug naar lesblok 9.
  5. Afsluiten klassikaal: elk groepje noemt in één zin het dilemma dat het meest verdeeld was. Die spanning schrijf je op het bord; die woorden komen terug in het security context canvas.

Printen en maken

  • Print op stevig papier (160–250 g/m²); dubbelzijdig hoeft niet.
  • Elk vel bevat 4 kaarten in een 2 × 2 raster; snijd langs de kaartranden.
  • Eén set van 12 per twee groepjes volstaat als je met drie kaarten per groepje werkt.
  • Lamineren maakt de set herbruikbaar over meerdere cohorten.

De kaarten

Op ware grootte. Wat je hier ziet, komt zo uit de printer.

Vel 1 / 3
DL01dilemma

Het wachtwoord van je zieke collega

doorwerken ↔ herleidbaarheid

Je collega ligt met griep thuis. Het rooster dat vanmiddag de deur uit moet, staat in háár account. Ze appt: "Log maar even in met mijn wachtwoord, dat staat in mijn agenda."

De knoop
  • A · Inloggen. Het rooster moet eruit, en zij geeft toestemming.
  • B · Niet inloggen. Bellen dat het later wordt.
Bespreek
  1. Als er vanmiddag iets misgaat in dat account — op wiens naam staat dat dan?
  2. Waarom is inloggen met haar wachtwoord hier de makkelijkste weg?
  3. Welke voorziening had dit dilemma laten verdwijnen?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL02dilemma

De stick op de gang

hulpvaardigheid ↔ een schoon netwerk

Op de gang van je stagebedrijf ligt een USB-stick met een sticker: "salarissen". Je wilt hem teruggeven, maar dan moet je weten van wie hij is.

De knoop
  • A · Erin steken op je laptop, mapje openen, eigenaar zoeken.
  • B · Inleveren bij de receptie, waar hij waarschijnlijk in een la belandt.
Bespreek
  1. Wat wil je eigenlijk weten als je hem erin steekt — en wat wil je nog meer weten?
  2. Wie in dit bedrijf zou dit moeten oppakken, en weet die persoon dat?
  3. Hoe maak je "inleveren" de makkelijkste optie in plaats van de saaiste?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL03dilemma

Je hebt geklikt

eigen gezicht ↔ snelheid van reageren

Je klikte op een link in een mail die van de helpdesk leek te komen, en typte je wachtwoord in. Twee tellen later zie je het. Niemand heeft het gemerkt.

De knoop
  • A · Melden bij de helpdesk. Gedoe, vragen, misschien een grap op de afdeling.
  • B · Stilletjes je wachtwoord veranderen en hopen dat het daarmee klaar is.
Bespreek
  1. Wat gebeurt er in het uur ná jouw klik, in allebei de gevallen?
  2. Wat maakt melden hier moeilijk — regels, of de mensen om je heen?
  3. Wat zou een organisatie moeten doen om melden de normale reactie te maken?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL04dilemma

Vrijdag live of veilig live

leverbetrouwbaarheid ↔ veilig opleveren

De release staat vrijdag in de agenda; de klant heeft het aangekondigd. De securitycheck die jullie hadden afgesproken kost twee weken. Je manager: "We doen die check erna, dan halen we het wel."

De knoop
  • A · Meegaan. Vrijdag live, check erachteraan.
  • B · Op de rem. De deadline missen en dat uitleggen.
Bespreek
  1. Wat is het verschil in schade tussen "twee weken later live" en "live met een gat"?
  2. Wie neemt dit besluit eigenlijk — en wie draagt de gevolgen?
  3. Hoe had die check vier weken geleden al onderdeel van het werk kunnen zijn?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
Vel 2 / 3
DL05dilemma

De deur openhouden

beleefdheid ↔ toegangscontrole

Je scant je pas bij de tourniquet. Achter je loopt iemand met een volle doos en een verhuisrolcontainer. Geen pas te zien. Hij kijkt je aan.

De knoop
  • A · Doorlaten. Hij hoort er duidelijk bij, en anders sta je voor lul.
  • B · Vriendelijk vragen of hij zelf even scant, of hem naar de balie sturen.
Bespreek
  1. Wat kost het jou om B te doen — en wat kost het de organisatie als iedereen A doet?
  2. Wie mag hier eigenlijk iemand aanspreken? Voelt een stagiair zich daar vrij in?
  3. Welke ontwerpkeuze maakt B makkelijker (deur, balie, procedure, cultuur)?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL06dilemma

De tool die niemand heeft goedgekeurd

sneller werken ↔ zeggenschap over gegevens

Het team gebruikt een gratis online tool die het werk uren per week scheelt. Hij is nooit aangevraagd of goedgekeurd. De klantgegevens die erin gaan, staan bij een bedrijf dat niemand kent.

De knoop
  • A · Blijven gebruiken. Het werkt, en de officiële route duurt maanden.
  • B · Stoppen en aanmelden, ook al valt het team terug in het oude tempo.
Bespreek
  1. Wat weet je níét over waar die gegevens staan en wie erbij kan?
  2. Waarom kiest een team hiervoor? Wat zegt dat over het officiële alternatief?
  3. Wat zou de organisatie moeten regelen zodat dit dilemma niet meer ontstaat?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL07dilemma

Inloggen aan het bed

gebruiksgemak ↔ vertrouwelijkheid

Thuiszorgmedewerkers moeten bij elke cliënt inloggen met een code uit een app. Bij een cliënt met haast, natte handen en slecht bereik kost dat twee minuten. In de praktijk hangt bij drie adressen het wachtwoord op de meterkast.

De knoop
  • A · Handhaven. De regel is er niet voor niets; hier wordt zorgdata verwerkt.
  • B · Versoepelen op de plekken waar het knelt, en het risico accepteren.
Bespreek
  1. Wat is hier eigenlijk stuk: het gedrag van de medewerkers of het ontwerp van de maatregel?
  2. Welke schade is erger bij deze cliënten — meelezen, verkeerde gegevens, of geen toegang tijdens een noodgeval?
  3. Bedenk een derde optie die de maatregel wél werkbaar maakt.
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL08dilemma

Alles bewaren, voor het geval dat

toekomstige waarde ↔ zo min mogelijk bewaren

Marketing wil de volledige klanthistorie bewaren: "Daar kunnen we later iets slims mee." Technisch kan het, en opslag kost bijna niets.

De knoop
  • A · Bewaren. Weggooien kan altijd nog; opnieuw verzamelen niet.
  • B · Alleen bewaren wat een aanwijsbaar doel heeft, en de rest opruimen.
Bespreek
  1. Wat is de schade als deze verzameling over drie jaar op straat ligt?
  2. Wie profiteert van bewaren, en wie draagt het risico?
  3. Welke vraag zou je marketing moeten stellen vóórdat er iets bewaard wordt?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
Vel 3 / 3
DL09dilemma

De map die voor iedereen openstaat

je plek kennen ↔ verantwoordelijkheid nemen

Je bent drie weken stagiair. Je ontdekt dat de gedeelde map met klantdossiers voor de hele organisatie leesbaar is — schoonmaak, uitzendkrachten, iedereen. Niemand lijkt het te weten.

De knoop
  • A · Melden bij je begeleider, met het risico dat je overkomt als de stagiair die het beter weet.
  • B · Laten liggen. Je bent hier tijdelijk, en het is niet jouw systeem.
Bespreek
  1. Wat is het ergste dat kan gebeuren als je het meldt? En als je het niet meldt?
  2. Bij wie hoort dit thuis: de eigenaar van de map, ICT, of de directie?
  3. Hoe zou jij willen dat een stagiair dit bij jouw bedrijf meldt?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL10dilemma

Je oude account werkt nog

nieuwsgierigheid ↔ waar de grens ligt

Een half jaar na je bijbaan probeer je uit gewoonte in te loggen op het kassasysteem. Het werkt gewoon nog. Je kunt bij de omzetcijfers en de personeelsplanning.

De knoop
  • A · Even rondkijken — je hebt er zelf gewerkt, en je doet niets kwaads.
  • B · Meteen uitloggen en je oude leidinggevende bellen.
Bespreek
  1. Wat is het verschil tussen "mogen" en "kunnen" — en waar staat de wet?
  2. Waarom staat dit account nog open? Welk proces heeft gefaald?
  3. Hoe zou je willen dat het bedrijf reageert op jouw telefoontje?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL11dilemma

Terughacken voor een vriend

helpen ↔ het zelf gaan doen

Een vriend is zijn account kwijt aan een oplichter, die nu zijn volgers oplicht. Het platform reageert niet. Je vriend weet dat jij "iets met security" studeert en vraagt of je het kunt terugpakken.

De knoop
  • A · Proberen. Er is duidelijk een slachtoffer en niemand anders doet iets.
  • B · Niet doen, en helpen op de manieren die wél mogen.
Bespreek
  1. Wie zou er nog meer geraakt worden door wat jij probeert?
  2. Wat kun je wél doen dat echt helpt (aangifte, meldpunt, volgers waarschuwen, herstelprocedure)?
  3. Waarom bestaat die grens tussen jou en een aanvaller, als je precies hetzelfde zou doen?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?
DL12dilemma

De logs van één medewerker

de organisatie beschermen ↔ privacy van je mensen

Een leidinggevende vermoedt dat een medewerker gegevens meeneemt naar een concurrent. Ze vraagt jou om te kijken wat die persoon de afgelopen maand heeft gedownload. Technisch kan het binnen tien minuten.

De knoop
  • A · Kijken. Er is een concreet vermoeden en het bedrijf loopt schade op.
  • B · Niet zelf kijken, maar doorverwijzen naar wie hier wél over gaat.
Bespreek
  1. Wie mag dit besluit nemen, en wat als het vermoeden onterecht blijkt?
  2. Wat doet het met de rest van het team als bekend wordt dat dit zo kan?
  3. Welke afspraken hadden vooraf vastgelegd moeten zijn — en waar?
kies · onderbouw · wat had het ontwerp anders gekund?

Inleveren in Brightspace

Elk groepje levert per kaart één uitwerking in, als tekst in de Brightspace-opdracht. Vijf vaste kopjes — daar is de latere reflectie op gebouwd, dus de structuur is niet vrijblijvend.

Dilemma: <nummer + titel>
Groep: <groepsnaam> · Namen: <namen>

1. Onze keuze — A of B, en in één zin waarom.
2. Het sterkste argument van de andere kant. Het argument dat we het lastigst konden weerleggen.
3. Wie draagt de schade als het misgaat? Noem de partij die het hardst geraakt wordt.
4. Wat had het ontwerp of de organisatie anders kunnen doen, zodat dit dilemma niet was ontstaan?
5. Wat weten we nog niet? Eén vraag die we zouden stellen als we het konden vragen.

Zet dit sjabloon in de opdrachtomschrijving van Brightspace. In week 4, bij de toetsvoorbereiding, krijgen de groepjes hun eigen antwoorden terug met één vraag: welk antwoord zou je nu anders opschrijven, en welk begrip uit de minor gebruik je daarvoor?

Docentensleutel

Waar elk dilemma voor staat en waar je het gesprek naartoe stuurt. Niet uitdelen vóór het gesprek — dat verklapt de knoop.

#DilemmaWat botst hierWaar je op stuurt
DL01Het wachtwoord van je zieke collegadoorwerken ↔ herleidbaarheidVan "mag het" naar "wie is het dan geweest". Opmaat naar onweerlegbaarheid en least privilege (W1·3).
DL02De stick op de ganghulpvaardigheid ↔ een schoon netwerkGoede bedoelingen zijn een aanvalsroute. Koppel aan bingogetal 28.
DL03Je hebt geklikteigen gezicht ↔ snelheid van reagerenMeldcultuur. De schade zit in het uur dat verloren gaat, niet in de klik.
DL04Vrijdag live of veilig liveleverbetrouwbaarheid ↔ veilig opleverenSecurity als eindcontrole verliest het altijd van een deadline — dat is precies P1.
DL05De deur openhoudenbeleefdheid ↔ toegangscontroleSociale druk verslaat techniek. Wie mag hier aanspreken?
DL06De tool die niemand heeft goedgekeurdsneller werken ↔ zeggenschap over gegevensShadow IT is een symptoom, geen overtreding. Wat zegt het over het officiële alternatief?
DL07Inloggen aan het bedgebruiksgemak ↔ vertrouwelijkheidDe sleutelkaart. Een onwerkbare maatregel is een ontwerpfout, geen gedragsprobleem.
DL08Alles bewaren, voor het geval dattoekomstige waarde ↔ zo min mogelijk bewarenDataminimalisatie zonder het woord AVG te gebruiken. Komt terug in W3·2.
DL09De map die voor iedereen openstaatje plek kennen ↔ verantwoordelijkheid nemenPositie en durf. Sluit aan op de meldcultuur uit DL03.
DL10Je oude account werkt nognieuwsgierigheid ↔ waar de grens ligtMogen versus kunnen; offboarding als proces. Raakt de ethiekvraag van W2·1.
DL11Terughacken voor een vriendhelpen ↔ het zelf gaan doenWat maakt het verschil tussen jou en een aanvaller: de intentie of de toestemming?
DL12De logs van één medewerkerde organisatie beschermen ↔ privacy van je mensenMonitoring heeft governance nodig. Vooruitwijzing naar W3·1 (rollen) en W2·7.
Minor Secure by Design · Avans Hogeschool — veiligheid als ontwerpkwaliteit.Contact · Partners